به گزارش رسانه " اخـبــار معـمـاری  "، مرکز داده جدید متا در منطقه استرجن کانتی واقع در استان آلبرتا، با ظرفیت یک گیگاوات، یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های زیرساختی این شرکت در سطح جهانی محسوب می‌شود و با تکمیل آن، تعداد مراکز داده متا در سراسر جهان به ۳۳ مجموعه خواهد رسید. انتخاب این منطقه حاصل ارزیابی‌های گسترده‌ای در حوزه زیرساخت‌های انرژی، دسترسی به نیروی متخصص، ظرفیت شبکه برق و آمادگی مدیریت محلی برای همراهی با پروژه بوده است. این مسئله نشان می‌دهد که معیارهای انتخاب محل استقرار مراکز داده نیز در سال‌های اخیر دستخوش تغییر شده‌اند و توسعه این پروژه‌ها بیش از گذشته به تعامل با ظرفیت‌های محلی وابسته است.

با افزایش مصرف انرژی ناشی از توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی، یکی از مهم‌ترین انتقادهای واردشده به شرکت‌های فناوری، فشار آن‌ها بر شبکه‌های برق و افزایش هزینه‌های عمومی انرژی بوده است. متا در این پروژه تلاش کرده تا رویکرد متفاوتی را دنبال کند. این شرکت متعهد شده است علاوه بر تأمین کامل هزینه مصرف انرژی خود، در توسعه ظرفیت‌های جدید تولید برق و ارتقای زیرساخت‌های انتقال انرژی نیز سرمایه‌گذاری کند. همچنین تمامی برق مصرفی این مرکز داده از منابع تجدیدپذیر و پاک تأمین خواهد شد؛ موضوعی که می‌تواند علاوه بر کاهش اثرات زیست‌محیطی، به افزایش پایداری شبکه برق منطقه نیز کمک کند.

توجه به مسئله آب، یکی دیگر از ویژگی‌های قابل تأمل این پروژه است. مصرف آب مراکز داده در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های زیست‌محیطی تبدیل شده و بسیاری از پروژه‌های بزرگ فناوری به دلیل فشار بر منابع آبی مورد انتقاد قرار گرفته‌اند. متا با هدف دستیابی به وضعیت «آب مثبت» تا سال ۲۰۳۰، در این پروژه از سامانه سرمایش مایع با مدار بسته و فناوری سرمایش خشک استفاده کرده است؛ رویکردی که مصرف آب عملیاتی مجموعه را به حداقل می‌رساند و استفاده از منابع آبی را صرفاً به نیازهای خدماتی، ایمنی و نگهداری تجهیزات محدود می‌کند.

اهمیت این تصمیم زمانی آشکارتر می‌شود که بدانیم بسیاری از مراکز داده متعارف برای تأمین نیازهای سرمایشی خود به حجم قابل توجهی آب وابسته هستند. حرکت به سمت فناوری‌های کم‌مصرف یا بدون مصرف آب را می‌توان نشانه‌ای از شکل‌گیری نسل جدیدی از مراکز داده دانست که پایداری زیست‌محیطی را به بخشی از فرآیند طراحی و بهره‌برداری خود تبدیل کرده‌اند.

با این حال، تأثیر پروژه تنها به محدوده ساختمان و تجهیزات آن محدود نمی‌شود. پیش‌بینی می‌شود این مرکز داده در دوران ساخت حدود سه هزار فرصت شغلی ایجاد کرده و پس از بهره‌برداری نیز بیش از ۳۰۰ موقعیت شغلی دائمی در حوزه‌های فنی، مدیریتی و پشتیبانی فراهم کند. علاوه بر این، متا حدود ۶۰ میلیون دلار کانادا برای توسعه زیرساخت‌های محلی شامل شبکه راه‌ها و تأسیسات آب منطقه سرمایه‌گذاری خواهد کرد. حمایت مالی از سازمان‌های محلی و برنامه‌های اجتماعی نیز بخشی از سیاست‌های این شرکت برای مشارکت در توسعه منطقه محسوب می‌شود.

البته توسعه چنین پروژه‌هایی همچنان با پرسش‌های مهمی همراه است. افزایش تقاضای انرژی ناشی از مراکز داده، حتی در صورت استفاده از منابع تجدیدپذیر، نیازمند توسعه مداوم زیرساخت‌های تولید و انتقال برق خواهد بود. از سوی دیگر، توسعه هوش مصنوعی و خدمات ابری در مقیاس جهانی، سرعت مصرف منابع را به شکل قابل توجهی افزایش داده و این نگرانی وجود دارد که رشد فناوری از ظرفیت سیاست‌گذاری‌های زیست‌محیطی پیشی بگیرد. به همین دلیل، موفقیت چنین پروژه‌هایی نه‌تنها به فناوری‌های مورد استفاده، بلکه به میزان شفافیت شرکت‌ها در مدیریت منابع و تعامل آن‌ها با جوامع محلی وابسته خواهد بود.

پروژه استرجن کانتی را می‌توان فراتر از یک مرکز داده، نمادی از تغییر رویکرد شرکت‌های فناوری نسبت به توسعه زیرساخت‌ها دانست. امروز دیگر مراکز داده تنها کارخانه‌های پردازش اطلاعات نیستند؛ آن‌ها به بخشی از زیرساخت‌های حیاتی شهرها و کشورها تبدیل شده‌اند که بر منابع طبیعی، اقتصاد محلی و سیاست‌های انرژی تأثیر مستقیم می‌گذارند. از این منظر، معماری و برنامه‌ریزی این مجموعه‌ها نیز باید به همان اندازه که به توان پردازشی می‌اندیشند، به کیفیت زیست‌محیطی و اجتماعی پیرامون خود نیز توجه داشته باشند.

شاید مهم‌ترین پرسش پیش روی آینده این صنعت آن باشد که آیا توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی می‌تواند بدون تحمیل هزینه‌های پنهان بر محیط‌زیست و جوامع محلی ادامه یابد؟ پروژه متا در کانادا پاسخی قطعی به این پرسش ارائه نمی‌دهد، اما نشان می‌دهد مسیر آینده مراکز داده ناگزیر از عبور از مفاهیمی چون پایداری، مسئولیت‌پذیری و سرمایه‌گذاری مشترک در زیرساخت‌های عمومی خواهد بود.

نگارش و تنظیم: پویا مودتی "معمار و پژوهشگر"

تصاویر از Meta و  Getty Images