مجله بریتانیایی آبزرور (The Observer) در گزارشی با تمرکز بر معماری معاصر ایران، این کشور را یکی از نمونههای قابل توجه در عرصه معماری امروز جهان توصیف کرده و نوشته است که معماران ایرانی با ترکیب دانش معماری سنتی، فناوریهای معاصر و ظرفیتهای مصالحی همچون آجر، توانستهاند پاسخهایی خلاقانه به مسائل اقلیمی و شهری ارائه دهند.
به گزارش رسانه ” اخـبــار معـمـاری “، این گزارش با عنوان «چگونه ایران به خط مقدم معماری مدرن تبدیل شد»، معماری ایران را عرصهای توصیف میکند که در آن «ابداع و تخیل» در سطح بالایی قرار دارد و دانش سنتی با فناوری دیجیتال درهم میآمیزد تا از عناصری همچون آجر، سایه، نور، باد و رابطه میان فضای داخلی و خارجی، راهکارهای معماری تازهای شکل گیرد.
آبزرور تأکید میکند که این تجربه معماری تنها از منظر زیباییشناختی اهمیت ندارد، بلکه میتواند برای سایر نقاط جهان نیز آموزنده باشد؛ بهویژه در زمینه طراحی برای اقلیمهای گرم و همچنین چگونگی ایجاد مسکن باکیفیت در شهرهای پرتراکم.
در بخش دیگری از این گزارش آمده است که دستاوردهای معماران و سازندگان ایرانی در شرایطی شکل گرفته که معماری ایران همزمان با محدودیتهای ناشی از سیاستهای داخلی، تحریمها و اکنون جنگ مواجه بوده است.
به نوشته آبزرور، همین شرایط دشوار در مواردی به عاملی برای تقویت خلاقیت معماران تبدیل شده است.
این نشریه به نقل از فرشاد مهدیزاده، معمار و مدیر دفتر FMZD در تهران، مینویسد که معماران ایرانی «مجبور به طراحی در شرایط دشوار» بودهاند و همین شرایط به «بزرگترین مدرسه معماری» آنها تبدیل شده است.
آبزرور در عین حال به آسیبهای واردشده به میراث تاریخی ایران نیز اشاره میکند و از کاخ گلستان تهران به عنوان یکی از بناهای تاریخی و میراثی آسیبدیده در نتیجه تحولات اخیر نام میبرد.
بر اساس این گزارش، تصاویر معماری معاصر ایران در سالهای اخیر در شبکههای اجتماعی نیز مورد توجه قرار گرفتهاند؛ موضوعی که به گفته آبزرور، به نوعی «پدیده آرام» در فضای مجازی تبدیل شده است.
یکی از چهرههایی که در این زمینه فعال است، فیلیپ اولدفیلد، استاد معماری دانشگاه نیو ساوت ولز در سیدنی است که نمونههای متعددی از معماری ایران را معرفی کرده است.
اولدفیلد معماری معاصر ایران را واکنشی روشن به اقلیم و فرهنگ میداند و توجه ویژهای به الگوی مسکن میانمرتبه در ایران دارد.
او در بررسی نمونههای معماری جهان به دنبال الگویی برای توسعه مسکن در حد فاصل میان آسمانخراشهای بسیار متراکم و خانههای کمتراکم حومهای بوده و در این مسیر، ایران را نمونهای غیرمنتظره اما پیشرو یافته است.
آبزرور با اشاره به ساختمانهای آپارتمانی حدود شش طبقه در شهرهای ایران، آنها را نمونهای از الگوی «Missing Middle» یا «میانمرتبه مفقود» معرفی میکند؛ ساختمانهایی که در زمینهای کوچک و میانبافتی ساخته میشوند و میتوانند همزمان به افزایش تراکم و حفظ مقیاس انسانی شهر کمک کنند.
این گزارش، چنین الگویی را نزدیک به مفهوم «Gentle Density» یا «تراکم ملایم» میداند؛ رویکردی که هدف آن استفاده مؤثر از زمین برای تأمین مسکن، بدون از بین بردن کیفیت محیط شهری است.
از نگاه آبزرور، تجربه ایران در این زمینه میتواند برای شهرهایی که با کمبود زمین و افزایش جمعیت مواجهاند، قابل توجه باشد.
یکی از ویژگیهایی که در این گزارش بیش از دیگر عناصر مورد توجه قرار گرفته، طراحی بالکنهای عمیق و فرورفته در ساختمانهای مسکونی ایران است.
آبزرور مینویسد که این بالکنها برخلاف نمونههای کنسولی، درون حجم ساختمان قرار گرفتهاند و در کنار صفحات مشبک و پیشآمدگیها، امکان ایجاد سایه و تهویه را فراهم میکنند.
از دید این روزنامه، چنین فضاهایی نمونهای از استفاده معماری معاصر از تکنیکهای اقلیمی دیرینه هستند؛ تکنیکهایی که میتوانند به خنک ماندن ساختمانها کمک کنند و همزمان فضاهای نیمهباز مناسبی برای زندگی در اقلیم گرم به وجود آورند.
این مسئله در کشوری مانند ایران که دمای تابستان در تهران به میانه دهه ۳۰ درجه و در برخی دیگر از مناطق کشور به بیش از ۴۰ درجه سانتیگراد میرسد، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
آبزرور همچنین دیدگاه فرشاد مهدیزاده درباره تقلیل معماری به طراحی نما را مطرح میکند.
به نوشته این نشریه، مهدیزاده معتقد است پرسش رایج برخی کارفرمایان که از معمار میخواهند «برای ما یک نما طراحی کنید»، معماری را به یک مسئله صرفاً دوبعدی کاهش میدهد.
از نگاه او، معماری باید از تعامل زندگی، حرکت، روابط انسانی، نور، فضا، برنامه و سایر مناسبات درون ساختمان شکل بگیرد؛ نه آنکه صرفاً پوششی چشمگیر برای بدنه ساختمان باشد.
آبزرور این رویکرد را در بسیاری از ساختمانهای مسکونی معاصر ایران قابل مشاهده میداند؛ ساختمانهایی که در آنها تراسها، بالکنهای فرورفته، پرگولاها، حجمهای پیشآمده و عقبنشسته، علاوه بر شکل دادن به نما، میان زندگی خصوصی خانه و فضای عمومی خیابان ارتباط ایجاد میکنند.
یکی دیگر از محورهای اصلی گزارش آبزرور، استفاده گسترده و خلاقانه معماران ایرانی از آجر است.
به نوشته این روزنامه، معماران ایرانی برخلاف گرایش موجود در برخی کشورها برای ترکیب تعداد زیادی از مصالح و پرداختهای مختلف، در بسیاری از پروژهها تلاش میکنند یک مصالح اصلی را انتخاب کرده و ظرفیتهای آن را تا حد امکان توسعه دهند.
در این میان، آجر به دلیل سابقه تاریخی طولانی در معماری ایران، جایگاهی ویژه دارد.
آبزرور به توانایی معماران ایرانی در تراش دادن، تا زدن، مشبک کردن، برجستهسازی و الگوسازی آجر اشاره میکند و این مهارتها را از ویژگیهای برجسته معماری معاصر ایران میداند.
به نوشته این روزنامه، تغییر عمق و سطح آجرها علاوه بر ایجاد تنوع بصری و ایجاد بازی نور و سایه، میتواند به تعدیل شرایط حرارتی جداره نیز کمک کند.
گزارش آبزرور برای نشان دادن این ویژگیها به پروژههایی در نقاط مختلف ایران اشاره میکند.
در کرمان، پروژهای از دفتر MA Office با استفاده از بامبو در نما معرفی شده است؛ مصالحی که در نزدیکی محل پروژه رشد میکرده و در قالب صفحات و عناصر مشبک، امکان تغییر میزان عبور نور از نما را فراهم کرده است.
در اصفهان نیز پروژهای از داوود بهوند و مهدی قائمی مورد توجه قرار گرفته که در آن آجرها با جهتگیری خاص خود، نمایی برجسته و خارمانند ایجاد کردهاند.
همچنین حسین یزدی و مسعود عابدی با طراحی نماهای منحنی، فرورفته و پلکانی، نمونههایی از بازی میان سطوح پر و خالی، نور و سایه و سطوح باز و بسته ارائه کردهاند.
در مشهد نیز دفتر Abar Office پروژهای مسکونی را طراحی کرده که فرمهای آن یادآور برخی ویژگیهای سبک آرتدکو است.
آبزرور همچنین از پروژههایی مانند Kohan Cream از دفتر Hooba در تهران و Hitra Office با نمای تراکوتا نام میبرد.
در جمعبندی گزارش، آنچه بیش از همه مورد توجه آبزرور قرار گرفته، قابلیت معماری معاصر ایران برای پاسخ همزمان به چند مسئله مهم است: اقلیم، تراکم شهری، کیفیت مسکن، مصالح، هویت فرهنگی و محدودیتهای اقتصادی.
این نشریه معتقد است معماری ایران در بسیاری از موارد نشان میدهد که برای مقابله با گرمای فزاینده شهرها و افزایش تراکم، الزاماً نباید تنها به فناوریهای پرهزینه و سیستمهای مکانیکی متکی بود؛ بلکه طراحی معماری، عمق فضا، سایه، تهویه طبیعی، انتخاب مصالح و بازخوانی دانش سنتی نیز میتوانند نقش مهمی ایفا کنند.
از این منظر، گزارش آبزرور را میتوان نوعی توجه بینالمللی به ظرفیتهای معماری معاصر ایران دانست؛ معماریای که تلاش میکند میان سنت و فناوری، اقلیم و فرم، زندگی خصوصی و فضای عمومی و در نهایت میان محدودیت و خلاقیت تعادل برقرار کند.
در نگاه این نشریه، آنچه معماری ایران را متمایز میکند فقط فرم بناها نیست، بلکه توانایی معماران در تبدیل شرایط دشوار به بخشی از فرآیند خلاقیت معماری است؛ تجربهای که میتواند برای دیگر شهرهای جهان، بهویژه شهرهای گرم و پرتراکم، درسآموز باشد.
کمپین جدید ایکیا؛ جایی که طراحی، فرهنگ و فوتبال در یک قاب جمع میشوند
