گزارش تازه آرکدیلی درباره فعالیت استودیو «کالک» نشان میدهد که گروهی از پژوهشگران معماری در تهران تلاش میکنند ساختمانهای مدرن و کمترشناختهشده شهر را پیش از تخریب یا تغییرات جبرانناپذیر، شناسایی، مستند و ثبت کنند.
به گزارش رسانه " اخـبــار معـمـاری "، گزارش «بقایای مدرن؛ استودیو کالک و مسابقه با محو شدن معماری تهران» در ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر شده و بر بخش مهمی از معماری تهران بین سالهای ۱۹۳۰ تا ۱۹۸۰ تمرکز دارد؛ دورهای که مدارس، کارخانهها، دانشگاهها و ساختمانهای عمومی متعددی در شهر ساخته شدند و معماری مدرن به یکی از لایههای مهم سیمای تهران تبدیل شد.
این آثار لزوماً نسخهای از معماری مدرن اروپا نبودند. در بسیاری از آنها، مصالح جدیدی مانند شیشه و بتن با فنون صنایعدستی، هندسه ایرانی و ارجاعات تاریخی و اسلامی ترکیب شدند. برج آزادی نمونهای شناختهشده از همین تلفیق است.
یکی از مسائل اصلی معماری مدرن تهران این است که بسیاری از این بناها هنوز به اندازه آثار تاریخی قدیمی، میراث تلقی نمیشوند؛ در حالی که از سوی دیگر، به اندازهای قدیمی شدهاند که در معرض تغییر کاربری، فرسودگی یا تخریب قرار بگیرند.
گزارش آرکدیلی به فشار ناشی از ارزش زمین، تغییر کاربری، مالکیت خصوصی و نبود سازوکارهای کافی حفاظت اشاره میکند. در چنین شرایطی، مستندنگاری میتواند پیش از نابودی بنا، اطلاعات مربوط به آن را حفظ کند.
استودیو کالک خود را یک گروه پژوهشی مستقل در تهران معرفی میکند که ساختمانهای کمترشناختهشده را شناسایی و با دقت مستند میکند.
از نمونههایی که این گروه در تهران ثبت کرده است میتوان به سینما متروپل و سینما آسیا اشاره کرد.
روش کار آنها تنها به برداشت معماری متعارف محدود نیست. در مواردی که نقشههای اصلی بنا وجود ندارد، گروه با مطالعه آثار فیزیکی ساختمان و گفتوگو با ساکنان قدیمی و مالکان اولیه، تاریخ بنا و روند تغییرات آن را بازسازی میکند.
Screenshot
یکی دیگر از فعالیتهای این گروه، پروژه درهای تهران است که به مستندسازی ورودی ساختمانهای میانه قرن بیستم اختصاص دارد.
صدها در ورودی در نقاط مختلف تهران شناسایی و اندازهبرداری شده و شکل و تزئینات آنها در قالب ترسیمهای دقیق ثبت شده است.
در این پروژه، در فقط یک عنصر ساختمانی نیست؛ بلکه عنصری دانسته میشود که میتواند هویت خانه و نشانههایی از فرهنگ ساختوساز یک دوره را در خود حفظ کند.
اهمیت فعالیت کالک زمانی بیشتر روشن میشود که مستندنگاری از مرحله ثبت اطلاعات عبور کند و به اقدام حفاظتی منجر شود.
طبق گزارش آرکدیلی، مستندات تهیهشده توسط این گروه از درخواستهای موفق برای ثبت برخی ساختمانهای در معرض تهدید در فهرست آثار ملی پشتیبانی کرده است؛ از جمله سینما آسیا و ساختمان دوسوتو.
این تجربه، بحث مهمی را درباره میراث معماری معاصر تهران مطرح میکند: اگر ساختمانی هنوز رسماً «میراث» شناخته نشده، آیا باید منتظر تخریب آن ماند؟
فعالیت کالک بر این ایده استوار است که مستندسازی میتواند پیش از حفاظت رسمی، نخستین لایه دفاع از حافظه معماری شهر باشد.
آغاز فراخوان مسابقه بینالمللی طراحی یادمان گلزار شهدای میناب
