به گزارش رسانه " اخـبــار معـمـاری  "، دیده‌شدن یک پروژه ایرانی در میان پروژه‌های منتخب یک رویداد بین‌المللی، لزوماً فقط به معنای حضور یک نام در یک فهرست نیست؛ به‌ویژه زمانی که پروژه انتخاب‌شده، نه یک مگاپروژه شهری یا ساختمان شاخص در یکی از کلان‌شهرهای جهان، بلکه طرحی در یک روستای ایران است که تلاش می‌کند مرز میان فضای خصوصی، فضای جمعی و زیرساخت اجتماعی را بازتعریف کند. به واسطه اجرای این پروژه، حدود 1800 مترمربع از فضای روبه‌روی خانه احیا شد؛ فضایی که بخشی از آن وقفی بوده و اکنون در راستای ارتقای کیفیت محیط و بهبود فضای پیامونی پروژه سامان‌دهی شده است.

مجله Dezeen در چارچوب برنامه Dezeen Awards 2026، برای نخستین‌بار طرحی با عنوان Regional Showcases را به این دوره از جوایز اضافه کرده است. در این برنامه، پروژه‌های منتخب در سه منطقه اروپا، خاورمیانه و آفریقا (EMEA)، آسیا-اقیانوسیه (APAC) و قاره آمریکا معرفی می‌شوند تا علاوه بر نمایش پروژه‌های شاخص، تفاوت‌های زمینه‌ای و تنوع تولید معماری و طراحی در مناطق مختلف جهان نیز دیده شود. فهرست Top 50: EMEA شامل ۵۰ پروژه از کشورهای مختلفی همچون ایتالیا، فرانسه، لبنان، قطر، آفریقای جنوبی، ترکیه، اوکراین، رواندا و ایران است و حوزه‌های معماری، طراحی داخلی و طراحی محصول را دربرمی‌گیرد. پروژه‌های این فهرست توسط دبیران Dezeen انتخاب شده‌اند و قرار است در کنار فهرست‌های منطقه‌ای آسیا-اقیانوسیه و آمریکا، تصویری گسترده‌تر از جریان‌های معاصر معماری و طراحی در مناطق مختلف ارائه دهند.

در میان این ۵۰ پروژه، «The People’s Yard» تنها پروژه حاضر از ایران است؛ پروژه‌ای که در روستای تار طراحی شده و توسط دفتر Gelan Architects، با طراحی محمد کافی و مهتاب حسنی، شکل گرفته است. اهمیت این پروژه تا حدی به رویکرد آن به مفهوم «فضای عمومی» بازمی‌گردد. در توضیح ارائه‌شده از سوی Dezeen، پروژه در ابتدا یک طرح مسکونی بوده، اما بخشی از زمین به روستا بازگردانده شده و پروژه را از یک ساختمان صرفاً مسکونی فراتر می‌برد و آن را به مداخله‌ای در مقیاس اجتماع محلی تبدیل می‌کند. فضای شکل‌گرفته با عنوان The People’s Yard، به‌عنوان نوعی حیاط عمومی توسعه‌یافته، بر پایه مفهوم «پیرنشین» سازمان یافته است؛ فضایی که در مرکز آن یک حوض آب تغذیه‌شده از قنات قرار دارد. این حوض در زندگی روزمره محلی، فضایی برای بازی کودکان و گردهمایی ساکنان است و در مقاطع مختلف می‌تواند به فضای آمفی‌تئاتر برای اجراها و رویدادهای جمعی تبدیل شود.

در اینجا آب نیز صرفاً یک عنصر تزئینی یا بخشی از منظر پروژه نیست. ارتباط حوض با قنات، آن را به بخشی از زمینه طبیعی و زیرساخت تاریخی روستا متصل می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه یک عنصر موجود در ساختار زیست‌محیطی و اجتماعی محل می‌تواند در بازتعریف فضای جمعی مورد استفاده قرار گیرد. از همین منظر، ایده اصلی پروژه را می‌توان در جابه‌جایی مرز میان «خانه» و «روستا» دنبال کرد. پروژه به‌جای آنکه زمین خصوصی را صرفاً در محدوده مالکیت خود تعریف کند، بخشی از آن را به فضای مشترک اختصاص می‌دهد؛ اقدامی که یک سفارش مسکونی را به نوعی زیرساخت اجتماعی در مقیاس محلی تبدیل می‌کند. این ویژگی، حضور The People’s Yard در فهرست Dezeen را نیز قابل توجه می‌کند. در شرایطی که بخش قابل توجهی از اخبار معماری بین‌المللی حول ساختمان‌های بزرگ، پروژه‌های شاخص شهری، فناوری‌های پیشرفته و دفاتر شناخته‌شده می‌چرخد، این پروژه از نقطه‌ای متفاوت وارد این عرصه شده است: یک روستای ایرانی، یک پروژه مسکونی و ایده‌ای نسبتاً ساده درباره اینکه چگونه می‌توان بخشی از یک پروژه را به یک فضای جمعی تبدیل کرد.

از سوی دیگر، Regional Showcases نشان می‌دهد که نگاه به جغرافیای معماری معاصر صرفاً به چند مرکز شناخته‌شده جهانی محدود نیست. قرار گرفتن پروژه‌ای از تار در کنار پروژه‌هایی از لندن، پاریس، میلان، استانبول، دوحه، کی‌یف، کیگالی و دیگر شهرها، دست‌کم در سطح یک فهرست منطقه‌ای، امکان مقایسه میان شیوه‌های مختلف مواجهه معماری با زمینه، فرهنگ، اقتصاد و جامعه را فراهم می‌کند. انتخاب این ۵۰ پروژه البته به معنای اعلام برتری یکی از آنها نسبت به دیگری نیست. Regional Showcases اساساً با هدف نمایش تنوع و تفاوت‌های تولید معماری و طراحی در مناطق مختلف ایجاد شده است و باید آن را از مرحله نهایی داوری Dezeen Awards متمایز دانست. فهرست‌های نهایی این دوره قرار است بین ۲۱ تا ۲۳ سپتامبر اعلام شوند.

با این حال، برای معماری ایران، حضور یک پروژه در چنین فهرستی را می‌توان از زاویه دیگری نیز خواند. مسئله فقط قرار گرفتن نام ایران در یک رویداد بین‌المللی نیست؛ مسئله این است که چه نوع معماری از ایران امکان دیده‌شدن پیدا می‌کند و چه ویژگی‌هایی می‌تواند یک پروژه محلی را برای مخاطبی فراتر از جغرافیای خود قابل فهم کند.

The People’s Yard در روستای تار نمونه‌ای از همین وضعیت است؛ پروژه‌ای که به‌جای اتکا به مقیاس، پیچیدگی یا نمایش فناوری، ایده‌ای درباره بخشیدن دوباره بخشی از فضای خصوصی به جامعه محلی را در مرکز خود قرار داده است. شاید اهمیت چنین حضوری بیش از آنکه در خود یک فهرست ۵۰تایی خلاصه شود، در پرسشی باشد که پیش روی معماری ایران قرار می‌دهد: در میان انبوه پروژه‌هایی که هر روز ساخته می‌شوند، کدام ایده‌ها می‌توانند از زمینه محلی خود عبور کنند و به بخشی از گفت‌وگوی معماری معاصر جهان تبدیل شوند؟

نگارش و تنظیم: پویا مودّتی | معمار و پژوهشگر حوزه معماری و انرژی

تصاویر:  Dezeen / Gelan Architects